โรเบิร์ต คิโยซากิ ผู้เขียนหนังสือชุด "พ่อรวยสอนลูก" ได้แบ่งคนทำงานหารายได้ เป็น 4 ทาง คือ
1. ลูกจ้าง เปรียบเสมือนฟันเฟืองของระบบ
เป็นคนที่ทำงานให้กับคนอื่น รายได้และอิสรภาพขึ้นอยู่กับเจ้านาย บริษัทเจ๊ง ตัวเองก็แย่ คนด้านนี้ต้องทำงานตลอด เพื่อให้มีรายได้เลี้ยงปากเลี้ยงท้อง
2. เจ้าของธุรกิจส่วนตัว เปรียบเสมือนระบบ
เป็นคนประเภทจัดการงานทุกอย่างด้วยตัวเอง จะจ้างคนก็จ้างเอง ดูแลเอง ถ้าเราเจ็บป่วยตาย ก็ทำให้ธุรกิจของเราแย่ได้ คนด้านนี้ก็ต้องจัดการธุรกิจของตัวเองตลอด เพื่อให้ธุรกิจของตัวเองอยู่รอดได้
3. เจ้าของกิจการ เปรียบเสมือนเจ้าของระบบ
คนด้านนี้จะไม่จัดการงานเองทุกอย่างไปตลอด เขาจะทำงานหนักช่วงแรก เพื่อพัฒนา แล้วสร้างระบบขึ้นมาเอง แล้วเขาก็จะให้ระบบนั้นทำงานได้ด้วยตัวมันเอง
4. นักลงทุน เปรียบเสมือนคนที่ลงทุนให้กับระบบ
คนด้านนี้ จะใช้เงินทำงานแทน แล้วปั่นเงินให้สูงขึ้นเรื่อยๆ
คนที่เป็นลูกจ้าง และเจ้าของธุรกิจส่วนตัว ต้องทำงานตลอดทั้งปีทั้งชาติ
ส่วนพวกนักลงทุน และเจ้าของกิจการ แค่ยอมลำบากช่วงแรกๆ ก็ปล่อยให้ระบบที่สร้างทำงานเองได้ โดยที่ตัวเองไม่ต้องดูแลตลอด คนด้านนี้มีอิสรภาพทางการเงินแล้ว
แต่การเป็นเจ้าของระบบ ก็ต้องมีระบบขึ้นมาเสียก่อน
ซึ่งระบบ คือลูกจ้างและเจ้าของธุรกิจส่วนตัว
อย่างเช่น เราเปิดแฟรนไชส์ ร้านเซเว่นอีเลฟเว่น มีระบบสำเร็จรูปมาให้ เราแค่เอาเงินไปลงทุน แล้วเรียนรู้ระบบไปสักพัก แล้วระบบจะทำงานของมันเอง
พนักงานในร้าน ก็เป็นฟันเฟืองของระบบ ถ้าไม่มีพนักงาน ร้านก็อยู่ไม่ได้ ไม่มีผู้จัดการมาคอยดูแลพนักงาน ร้านก็อยู่ไม่ได้
นั่นคือมีอิสรภาพ บนความไม่อิสรภาพของคนอื่น
หรือพวกฉลาดๆ สร้างผลงานที่ดีๆ อย่างพวกศิลปิน พอแต่งหนังสือ วาดการ์ตูน ก็มีรายได้จากส่วนแบ่งของกำไรที่ได้จากการขาย
ก็ไม่แน่ คนพวกนี้ลำบากสร้างผลงานครั้งเดียว ก็มีรายได้จากค่าลิขสิทธิ์ไปเรื่อยๆ ถ้าผลงานนั้นยังขายได้อยู่ แต่ถ้าสักวันผลงานนั้นขายไม่ได้ ก็ต้องมาลำบากลำบนสร้างผลงานใหม่ ยังดีหน่อยที่พวกนี้ มักจะทำด้วยใจรัก ถ้าหากว่าเขาต้องเหนื่อยอีกรอบ ก็ยังยินดีที่จะทำ
แต่คนงาน ในโรงพิมพ์ ก็ไม่ได้เป็นอิสระอยู่ดี พวกเขาก็ต้องทำงานเพื่อให้หนังสือออกมาได้ ไม่มีพวกเขา สำนักพิมพ์ก็อยู่ไม่ได้
แต่สมัยนี้ ก็มีธุรกิจ ที่เรียกกันว่า ธุรกิจเครือข่าย
คือให้แต่ละคน ไปสร้างเครือข่ายกันเอง แล้วก็เอาเงินปันผลมาแบ่งกัน หากคนเหล่านี้ยอมลำบากในช่วงแรก สร้างเครือข่ายที่มั่นคง ก็เป็นอิสรภาพได้ ทุกคนในเครือข่ายเป็นเสมือนเจ้าของกิจการ
แต่นั่นก็แค่เฉพาะในเครือข่ายของธุรกิจนั้นๆ
ข้าวที่เรากินอยู่นี้ มาจากใคร?
ก็มาจากเกษตรกร ซึ่งเกษตรกร ก็เป็นคนในฝั่งของเจ้าของธุรกิจส่วนตัว หรือลูกจ้าง
แล้วเกษตรกรเหล่านี้ ก็ต้องผลิตอาหาร ให้แก่คนอื่นตลอด ถ้าไม่มีเกษตรกรเหล่านี้ เราก็ไม่มีอาหารกิน
แล้วเกษตรกรเหล่านี้ เขามีอิสระหรือเปล่า? ผมว่าไม่นะ พวกเขาต้องทำงานตลอด
หรือถ้าไม่มีคนขับยานพาหนะโดยสาร เราจะโดยสารกันยังไง? จะขับรถเองรึ
หรือต่อให้ขับเอง ไม่มีช่างซ่อม จะเติมน้ำมันก็ไม่มีเด็กปั้ม ก็ต้องทำเองทุกอย่าง ซึ่งนั่นหมายความว่าอิสระของเรา ขาดหายไปส่วนหนึ่งแล้ว กับการดูแลเรื่องเหล่านี้
ถ้าไม่มีลูกจ้าง หรือเจ้าของธุรกิจส่วนตัว ระบบเศรษฐกิจจะไม่สามารถดำเนินต่อไปได้
แล้วไหนล่ะ อิสรภาพที่แท้จริง?
เรายังคงดูถูกพวกเขา ว่าพวกเขาดักดาน ไม่รู้จักก้าวจากลูกจ้างหรือเจ้าของธุรกิจส่วนตัวมาเป็นเจ้าของกิจการสักทีหรือเปล่า?
เรามีอิสรภาพ บนความไม่อิสรภาพของคนอื่น แล้วเราให้อะไรกับคนที่เขาขาดอิสรภาพเพื่อเราบ้าง?
